Η Κατερίνα Αλεξανδρή είναι Επίκουρη Καθηγήτρια στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, με γνωστικό αντικείμενο «Διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας σε πολύγλωσσα περιβάλλοντα». Σπούδασε Γλωσσολογία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και πραγματοποίησε μεταπτυχιακές σπουδές στην Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία στο Universitat Pompeu Fabra της Βαρκελώνης και στο Τμήμα Φιλολογίας του ΑΠΘ. Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα εστιάζονται στη γλωσσική εκπαίδευση σε πολύγλωσσα περιβάλλοντα, στη διδασκαλία της ελληνικής ως πρώτης και ως δεύτερης/ξένης γλώσσας, στους πολυγραμματισμούς, στη διγλωσσία, στη λεξικογραφία και στη γλωσσολογία σωμάτων κειμένων, καθώς και στην αξιοποίηση ψηφιακών τεχνολογιών και τεχνητής νοημοσύνης στη διδασκαλία της γλώσσας. Συμμετέχει σε διεθνή ερευνητικά δίκτυα και συνεργασίες για την προώθηση της πολυγλωσσίας στην εκπαίδευση.
Τίτλος: Οι πολυγραμματισμοί στην προσέγγιση της αγγλικής γλώσσας στο νηπιαγωγείο: Από το Πρόγραμμα Σπουδών στα εκπαιδευτικά σενάρια ΕΑΝ
| Περίληψη: Η εισαγωγή της αγγλικής γλώσσας στο νηπιαγωγείο συνδέεται με την ανάγκη παιδαγωγικών προσεγγίσεων που ανταποκρίνονται τόσο στα χαρακτηριστικά της προσχολικής ηλικίας όσο και στις σύγχρονες μορφές επικοινωνίας. Στο πλαίσιο αυτό, το θεωρητικό μοντέλο των πολυγραμματισμών, όπως διαμορφώθηκε από την ομάδα New London Group και αναπτύχθηκε περαιτέρω από τους Cope και Kalantzis, προσφέρει ένα γόνιμο πλαίσιο κατανόησης της μάθησης ως διαδικασίας παραγωγής νοήματος μέσα από πολλαπλούς σημειωτικούς τρόπους. Η προσέγγιση αυτή αναδεικνύει τη σημασία της πολιτισμικής και γλωσσικής ποικιλομορφίας, τον πολυτροπικό χαρακτήρα της επικοινωνίας και τον ενεργό ρόλο των μαθητών ως δημιουργών νοήματος που αξιοποιούν διαθέσιμους σημειωτικούς πόρους σε διαφορετικά κοινωνικά και μαθησιακά περιβάλλοντα. Σκοπός της εισήγησης είναι να διερευνήσει πώς αποτυπώνονται οι αρχές των πολυγραμματισμών στη διδασκαλία των αγγλικών στο νηπιαγωγείο, μέσα από μια συνδυαστική ανάγνωση του Προγράμματος Σπουδών της προσχολικής εκπαίδευσης και των εκπαιδευτικών σεναρίων που έχουν αναπτυχθεί για την υποστήριξη της εισαγωγής της αγγλικής γλώσσας στο νηπιαγωγείο από το πρόγραμμα ΕΑΝ. Αρχικά εξετάζονται στοιχεία του Προγράμματος Σπουδών που συνδέονται με την πολυτροπική επικοινωνία, τη διερευνητική και παιγνιώδη μάθηση, καθώς και την αξιοποίηση δημιουργικών και ψηφιακών μέσων στο μαθησιακό περιβάλλον του νηπιαγωγείου. Στη συνέχεια, μέσα από ενδεικτική ανάλυση των εκπαιδευτικών σεναρίων του ΕΑΝ, διερευνάται ο τρόπος με τον οποίο οι αρχές αυτές μετασχηματίζονται σε μαθησιακές δραστηριότητες που αξιοποιούν πολλαπλούς τρόπους έκφρασης και ενθαρρύνουν τη συμμετοχή των παιδιών σε διαδικασίες δημιουργικής νοηματοδότησης. Η ανάλυση αναδεικνύει τις δυνατότητες αλλά και τις προκλήσεις που προκύπτουν κατά τη σύνδεση του Προγράμματος Σπουδών με τις διδακτικές εφαρμογές που προτείνει το πρόγραμμα ΕΑΝ, συμβάλλοντας στον διάλογο για τον ρόλο των πολυγραμματισμών στη γλωσσική εκπαίδευση στο νηπιαγωγείο. |
Σύντομο Βιογραφικό: Η Θωμαή Αλεξίου είναι Καθηγήτρια στο Τμήμα Θεωρητικής και Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας της Αγγλικής Φιλολογίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Η εξειδίκευσή της επικεντρώνεται στην πρώιμη εκμάθηση ξένων γλωσσών, τη μεθοδολογία διδασκαλίας γλωσσών, την απόκτηση λεξιλογίου και την ανάπτυξη υλικού (προσχολική και πρωτοβάθμια εκπαίδευση). Έχει συμμετάσχει σε πολλά σχετικά ερευνητικά έργα. Έχει προσκληθεί ως ομιλήτρια και εκπαιδεύτρια εκπαιδευτικών στην Ελλάδα, την Ευρώπη, την Αυστραλία, την Ασία, τη Ρωσία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και έχει δημοσιεύσει εκτενώς στον τομέα της παιδαγωγικής των ξένων γλωσσών. Έχει επίσης συγγράψει και επιμεληθεί εγχειρίδια για μαθητές που μαθαίνουν αγγλικά ως ξένη γλώσσα, καθώς και διαδικτυακό εκπαιδευτικό υλικό εκπαιδευτικών σε διάφορους τομείς (CLIL, δυσλεξία, τεχνολογία, κ.λπ.). Είναι η ακαδημαϊκή υπεύθυνη και συντονίστρια του χρηματοδοτούμενου έργου EAN (Εισαγωγή της Αγγλικής ως Ξένης Γλώσσας στα ελληνικά προσχολικά ιδρύματα) και η Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας.
Τίτλος: 5 χρόνια ΕΑΝ προκλήσεις και προοπτικές
| Περίληψη: Η ομιλία παρουσιάζει μια συνολική αποτίμηση των πέντε χρόνων υλοποίησης του Προγράμματος ΕΑΝ, εστιάζοντας στις βασικές προκλήσεις, τις καινοτομίες και τις προοπτικές του. Αρχικά, θα αναδειχθούν οι παιδαγωγικές και οργανωτικές προκλήσεις που συνόδευσαν την εισαγωγή της αγγλικής γλώσσας στο νηπιαγωγείο, καθώς και οι τρόποι με τους οποίους αυτές αντιμετωπίστηκαν μέσα από συνεργατικά και ευέλικτα μοντέλα διδασκαλίας. Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στις καινοτομίες του προγράμματος, όπως η εφαρμογή της ήπιας προσέγγισης CLIL, η διαθεματική ενσωμάτωση της γλώσσας και η δημιουργία παιγνιωδών, πολυτροπικών σεναρίων και δραστηριοτήτων που ανταποκρίνονται στις αναπτυξιακές ανάγκες των μικρών μαθητών. Παράλληλα, θα παρουσιαστούν βασικά ευρήματα από την εφαρμογή του ΕΑΝ στην Ελλάδα, καθώς και η απήχησή του σε διεθνές επίπεδο, αναδεικνύοντας τη συμβολή του ως μοντέλου εκπαιδευτικής καινοτομίας στην πρώιμη ξενόγλωσση εκπαίδευση. Τέλος, η ομιλία θα εστιάσει στις μελλοντικές προοπτικές του προγράμματος, συζητώντας δυνατότητες περαιτέρω ανάπτυξης, προσαρμογής και αξιοποίησής του σε διαφορετικά εκπαιδευτικά περιβάλλοντα. Η παρουσίαση συμβάλει στον ευρύτερο διάλογο για τον ρόλο της πρώιμης γλωσσικής εκπαίδευσης και τη σημασία των ερευνητικά τεκμηριωμένων παρεμβάσεων. |
Η Ευδοκία Καραβά είναι Καθηγήτρια στο Τμήμα Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του ΕΚΠΑ με γνωστικό αντικείμενο την Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία στη διδασκαλία της Αγγλικής ως ξένης γλώσσας, είναι επιστημονική υπεύθυνη για το πρόγραμμα πρακτικής άσκησης και εκπαίδευσης μεντόρων και αναπληρώτρια διευθύντρια του Κέντρου Έρευνας για την Διδασκαλία γλωσσών και Αξιολόγηση Γλωσσομάθειας. Είναι μέλος της Κεντρικής Εξεταστικής Επιτροπής για το ΚΠΓ. Έχει αναλάβει την επιστημονική ευθύνη πολλών εθνικών προγραμμάτων επιμόρφωσης όπως το πρόγραμμα επιμόρφωσης ΣΕΕ για την εφαρμογή του ΕΑΝ. Είναι μέλος του Ερευνητικού Κέντρου για την Πολυγλωσσία και Γλωσσική Πολιτική του ΕΚΠΑ και είναι εκπρόσωπος του ΤΑΓΦ στην Ομάδα Εμπειρογνωμόνων για τη Πολυγλωσσία στο πλαίσιο του CIVIS. Τα επιστημονικά της ενδιαφέροντα επικεντρώνονται στο χώρο της αρχικής και συνεχιζόμενης επιμόρφωσης ξενόγλωσσων εκπαιδευτικών και της διδασκαλίας της Αγγλικής και αξιολόγησης γλωσσομάθειας. Το πιο πρόσφατο βιβλίο της έχει τίτλο «Πολυγλωσσία και εκπαίδευση ξένων γλωσσών» (Εκδόσεις Πεδίο, 2024).
Τίτλος: Από τη μοναχική διδασκαλία στη συνεργατική πρακτική: Μαθήματα από την εισαγωγή της αγγλικής γλώσσας στα ελληνικά νηπιαγωγεία
| Περίληψη: Η συνεργασία μεταξύ των εκπαιδευτικών Αγγλικής και των νηπιαγωγών αποτελεί βασική προϋπόθεση για την επιτυχή υλοποίηση της εισαγωγής της Αγγλικής γλώσσας στο νηπιαγωγείο, στο πλαίσιο του προγράμματος ΕΑΝ, και συνιστά ένα από τα πλέον καινοτόμα χαρακτηριστικά του. Οι εκπαιδευτικοί Αγγλικής και οι νηπιαγωγοί καλούνται να αναπτύξουν στενή συνεργασία κατά τον σχεδιασμό δραστηριοτήτων στην Αγγλική γλώσσα και την ενσωμάτωσή τους στο πρόγραμμα του νηπιαγωγείου, διασφαλίζοντας τη συνέχεια και τη συνοχή στη μαθησιακή εμπειρία των παιδιών (Alexiou & Penderi, 2022). Δεδομένου ότι το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα μέχρι πρόσφατα προωθούσε μια «μοναχική» προσέγγιση στην εκπαιδευτική διαδικασία με ελάχιστη ή καθόλου αλληλεπίδραση μεταξύ εκπαιδευτικών, εκπονήθηκε έρευνα προκειμένου να διερευνηθεί αν και σε ποιο βαθμό μπορεί να αναπτυχθεί και να εδραιωθεί μια κουλτούρα συνεργασίας σε ένα τέτοιο πλαίσιο. Η μελέτη βασίζεται σε δεδομένα που προέκυψαν από ομάδες εστίασης με Συμβούλους Εκπαίδευσης, καθώς και από ερωτηματολόγιο που συμπληρώθηκε από νηπιαγωγούς και εκπαιδευτικούς Αγγλικής σε πανελλαδικό επίπεδο. Τα ευρήματα αναδεικνύουν τους παράγοντες που διευκολύνουν την ανάπτυξη συνεργατικής κουλτούρας σε απαιτητικά εκπαιδευτικά περιβάλλοντα, καθώς και τον αντίκτυπο που μπορεί να έχει η συνεργασία όχι μόνο στην αποτελεσματική υλοποίηση του προγράμματος EAN αλλά και στην επαγγελματική ευημερία των εκπαιδευτικών. |
Ο Ιωάννης Καρράς είναι καθηγητής εφαρμοσμένης γλωσσολογίας και διαπολιτισμικής επικοινωνίας στο Τμήμα Ξένων Γλωσσών, Μετάφρασης και Διερμηνείας του Ιονίου Πανεπιστημίου. Είναι κάτοχος πτυχίων Αγγλικής Φιλολογίας και Γλωσσολογίας από το University of Calgary (Καναδάς), μεταπτυχιακού τίτλου στη Διδακτική της Αγγλικής ως Ξένης/Διεθνούς Γλώσσας (M.Ed., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο) και μεταπτυχιακού τίτλου στη Διαπολιτισμική Επικοινωνία (M.Sc., University of Warwick, Ηνωμένο Βασίλειο). Είναι διδάκτωρ Εφαρμοσμένης Γλωσσολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Έχει διδάξει σε προπτυχιακά, μεταπτυχιακά και διδακτορικά προγράμματα σπουδών σε πανεπιστήμια της Ελλάδας και του εξωτερικού (σε περισσότερες από 15 χώρες), και έχει δώσει πολυάριθμες ομιλίες σε συνέδρια της Ελλάδας και του εξωτερικού. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα και το δημοσιευμένο έργο του επικεντρώνονται στην εφαρμοσμένη γλωσσολογία, στη διαπολιτισμική επικοινωνία και εκπαίδευση και στη μεθοδολογία διδασκαλίας της γλώσσας. Έχει παρουσιάσει ερευνητικές εργασίες σε πολλά διεθνή συνέδρια και έχει εκτενές δημοσιευμένο έργο (μονογραφία, βιβλία, κεφάλαια σε συλλογικούς τόμους κι άρθρα σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά).
Τίτλος: Η διαπολιτισμική διάσταση της εισαγωγής της αγγλικής γλώσσας στο νηπιαγωγείο: προοπτικές για την καλλιέργεια διαπολιτισμικής επίγνωσης
| Περίληψη: Η εισαγωγή της αγγλικής γλώσσας στο νηπιαγωγείο (Πρόγραμμα ΕΑΝ) δεν αφορά μόνο την ανάπτυξη βασικών γλωσσικών δεξιοτήτων, αλλά και τη δημιουργία ευκαιριών για την καλλιέργεια πολιτισμικής και διαπολιτισμικής επίγνωσης από πολύ μικρή ηλικία. Στο σύγχρονο πολυπολιτισμικό εκπαιδευτικό περιβάλλον, η διδασκαλία μιας ξένης γλώσσας μπορεί να αποτελέσει σημαντικό μέσο γνωριμίας με διαφορετικούς πολιτισμούς, τρόπους και στάσεις ζωής και μορφές επικοινωνίας. Η παρούσα ομιλία εξετάζει τον ρόλο του εκπαιδευτικού αγγλικής γλώσσας στο νηπιαγωγείο ως διαμεσολαβητή πολιτισμών και ως δημιουργού μαθησιακών εμπειριών που ενισχύουν τον σεβασμό στη διαφορετικότητα και την κατανόηση του «άλλου». Παρουσιάζονται παιδαγωγικές προσεγγίσεις και πρακτικές δραστηριότητες που μπορούν να ενσωματώσουν στοιχεία πολιτισμού στη διδασκαλία της γλώσσας, όπως αφηγήσεις, τραγούδια, παιχνίδια, γιορτές και ιστορίες από διαφορετικές χώρες. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον τρόπο με τον οποίο η αγγλική γλώσσα λειτουργεί ως γέφυρα επικοινωνίας και ως εργαλείο ανάπτυξης διαπολιτισμικής επίγνωσης, συμβάλλοντας στην καλλιέργεια ανοιχτότητας, ενσυναίσθησης και περιέργειας για τον κόσμο ήδη από την προσχολική ηλικία. |
Η Μπέσσυ Μητσικοπούλου είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και Διευθύντρια του Κέντρου Αυτοεκπαίδευσης και Παραγωγής Εκπαιδευτικού Υλικού. Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα αφορούν τους τομείς της κριτικής ανάλυσης λόγου, της γλωσσικής εκπαίδευσης, του ψηφιακού και πολυτροπικού γραμματισμού. Τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια έχει συντονίσει μεγάλο αριθμό έργων για τον τομέα της ξενόγλωσσης εκπαίδευσης και των ψηφιακών τεχνολογιών του Υπουργείου Παιδείας, μεταξύ των οποίων το Ψηφιακό Σχολείο Ι & ΙΙ, τη Πλατφόρμα Ψηφιακών Διδακτικών Σεναρίων «ΑΙΣΩΠΟΣ» και η Επιμόρφωση Τ.Π.Ε. Β Επιπέδου (για τις Ξένες Γλώσσες). Από το 2016 συντονίζει επίσης διάφορα έργα στον τομέα της γλωσσικής εκπαίδευσης ενηλίκων προσφύγων. Έχει δημοσιεύσει σε ελληνικά και ξένα περιοδικά και το πρόσφατο βιβλίο της Ψηφιακά Μέσα στην Ξενόγλωσση Εκπαίδευση (2022) δημοσιεύθηκε από τις Εκδόσεις Πεδίο.
Τίτλος: Ψηφιακός Μετασχηματισμός και ΕΑΝ: Διασυνδέσεις του Νέου ΠΣ με την Πρώιμη Ξενόγλωσση Εκπαίδευση
| Περίληψη: Η ομιλία διερευνά τον ρόλο των ψηφιακών τεχνολογιών στο Νέο Πρόγραμμα Σπουδών του Νηπιαγωγείου και τις δυνατότητες αξιοποίησής τους στο πλαίσιο της Εισαγωγής των Αγγλικών στο Νηπιαγωγείο (ΕΑΝ). Υποστηρίζεται ότι το νέο ΠΣ δεν περιορίζεται στην απλή ενσωμάτωση ψηφιακών εργαλείων, αλλά μπορεί να αποτελέσει τη βάση ουσιαστικού ψηφιακού μετασχηματισμού του Νηπιαγωγείου, επηρεάζοντας παιδαγωγικές πρακτικές, μορφές συνεργασίας και μαθησιακές εμπειρίες. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη διασύνδεση των δραστηριοτήτων της/του νηπιαγωγού και της/του εκπαιδευτικού Αγγλικής, με το νέο ΠΣ να λειτουργεί ως κοινό παιδαγωγικό πλαίσιο αναφοράς. Μέσα από διαθεματικές και βιωματικές προσεγγίσεις, αναδεικνύεται πώς η αξιοποίηση ψηφιακών περιβαλλόντων μάθησης (όπως ψηφιακή αφήγηση, διαδραστικά παιχνίδια και πολυτροπικό υλικό) μπορεί να υποστηρίξει την ανάπτυξη ενός αναδυόμενου ψηφιακού και αγγλικού γραμματισμού. Η αξιοποίηση των ψηφιακών τεχνολογιών στο ΕΑΝ προσφέρει σημαντικά οφέλη για τα νήπια, καθώς ενισχύει τη συμμετοχή, τη δημιουργικότητα, τη συνεργασία και την αυθεντική γλωσσική έκθεση. Τέλος, η ομιλία προτείνει πρακτικές κατευθύνσεις για μια παιδαγωγικά τεκμηριωμένη και ανθρωποκεντρική αξιοποίηση της τεχνολογίας στο σύγχρονο νηπιαγωγείο. |
Ο Αναστάσιος Σιάτρας είναι Επίκουρος Καθηγητής του Παιδαγωγικού Τμήματος Προσχολικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας στο γνωστικό αντικείμενο «Εφαρμοσμένη κριτική παιδαγωγική στην προσχολική και πρωτοσχολική εκπαίδευση». Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα επικεντρώνονται σε ζητήματα που σχετίζονται με την αλληλεπίδραση του κοινωνικού αποκλεισμού με την εκπαίδευση, εστιάζοντας στην αρχική εκπαίδευση ή μετεκπαίδευση εκπαιδευτικών, την κοινωνική και εκπαιδευτική ενδυνάμωση παιδιών στην προσχολική εκπαίδευση και την κριτική διερεύνηση της εκπαιδευτικής πολιτικής για ζητήματα που αφορούν στην προώθηση της εκπαίδευσης για την κοινωνική δικαιοσύνη και ισότητα.
Τίτλος: Κριτικές προσεγγίσεις του αξιολογικού γραμματισμού στην εισαγωγή της αγγλικής γλώσσας στο νηπιαγωγείο: Το παράδειγμα του προγράμματος ΕΑΝ
| Περίληψη: Σε μια περίοδο όπου η αξιολόγηση ταλαντεύεται ανάμεσα στη λογική του ελέγχου και στην ανάγκη για παιδαγωγική υποστήριξη, η παρούσα ομιλία θέτει ένα κεντρικό ερώτημα: τι είδους μάθηση παράγεται από τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο αξιολογούμε τα μικρά παιδιά; Το ερώτημα αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η αξιολόγηση δεν αποτελεί απλώς ένα τεχνικό εργαλείο αποτύπωσης της προόδου των παιδιών, αλλά μια διαδικασία που οργανώνει τις παιδαγωγικές προτεραιότητες και καθορίζει τι θεωρείται σημαντικό να μαθαίνουν τα παιδιά. Στην ομιλία παρουσιάζονται τα αποτελέσματα της έρευνας πρακτικών αξιολόγησης που ενσωματώνονται στα εκπαιδευτικά σενάρια του προγράμματος «Εισαγωγή της αγγλικής γλώσσας στο νηπιαγωγείο» (ΕΑΝ). Εξετάζονται 34 εκπαιδευτικά σενάρια, αξιοποιώντας την ανάλυση περιεχομένου, με παράλληλη περιγραφική ποσοτική αποτύπωση των δεδομένων. Από την επεξεργασία των δεδομένων προέκυψαν 88 ειδικές αναφορές, που ταξινομήθηκαν σε 6 θεματικές κατηγορίες και 50 υποκατηγορίες. Τα ευρήματα δείχνουν ότι στο υπό μελέτη υλικό, η αξιολόγηση συγκροτείται πρωτίστως μέσα από παιγνιώδεις πρακτικές, γεγονός που υποδηλώνει τάση ενσωμάτωσής της στη μαθησιακή εμπειρία των παιδιών. Η παρουσία των οργανωμένων δράσεων αξιολόγησης, της τεκμηρίωσης μέσω portfolio και αναστοχαστικών διαδικασιών συμπληρώνει αυτή την εικόνα, διαμορφώνοντας ανοιχτές και διαλογικές μορφές αξιολόγησης. Ταυτόχρονα, η κυριαρχία επιμέρους μορφών αξιολόγησης όπως ψηφιακά παιχνίδια ή παιχνίδια μνήμης/αναζήτησης, σε συνδυασμό με την ευρεία διασπορά μοναδικών υποκατηγοριών, αναδεικνύει μια σημαντική ποικιλομορφία των αξιολογικών πρακτικών που υιοθετούνται στα εκπαιδευτικά σενάρια του προγράμματος ΕΑΝ. Η ανάγνωση των ευρημάτων μέσα από την «παιδαγωγική της αξιολόγησης» του Michael Quinn Patton, σε διάλογο με τον Paulo Freire, επιτρέπει να δούμε την αξιολόγηση ως παιδαγωγική πράξη που διδάσκει μέσω αξιών, προτεραιοτήτων και διαδικασιών. Από αυτή τη σκοπιά, ο αξιολογικός γραμματισμός δεν μπορεί να μεταφερθεί μηχανικά από ένα συγκείμενο σε άλλο, αλλά θα πρέπει να «επανεφευρεθεί» με βάση το παιδαγωγικό και κοινωνικό πλαίσιο της κριτικής προσχολικής εκπαίδευσης. Από την έρευνα συμπεραίνεται ότι τα εκπαιδευτικά σενάρια του προγράμματος ΕΑΝ φαίνεται να μετατοπίζουν τον αξιολογικό γραμματισμό σε βιωματικές, συμμετοχικές και τεκμηριωμένες μορφές μάθησης, διατηρώντας ανοιχτό το ερώτημα για το κατά πόσο ενισχύεται η παιδική φωνή στη συνδιαμόρφωση των πρακτικών αξιολόγησης. Εκεί ακριβώς κρίνεται αν ο αξιολογικός γραμματισμός θα υπηρετήσει τον έλεγχο ή θα μετασχηματιστεί λαμβάνοντας υπόψιν τη διάσταση της κριτικής εκπαίδευσης για την ενδυνάμωση της συμμετοχής και του αναστοχασμού των μικρών παιδιών. |